• Pobierz: Książka „1938. Najciemniejsza noc jest tuż przed świtem”.

    w 2018 roku Polska i Litwa świętują 100. rocznicę odzyskania długo wyczekiwanej Niepodległości oraz 80. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych. To dobry moment, by z dystansem, bez zbędnych emocji, spojrzeć w przeszłość i podjąć się podsumowania prowadzonej przez oba Państwa polityki zagranicznej w pierwszych latach wolności. Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas dynamicznych zmian, trudnych warunków międzynarodowych, ale także wewnętrznych. To okres dynamicznych reform i odbudowywania wyniszczonych przez zaborców Państw. To nieustanne ścieranie się różnych idei, koncepcji, także tych dotyczących przyszłości polsko-litewskich relacji. To, wreszcie, kształtowanie się nowoczesnej dyplomacji Polski i Litwy, która już w 1919 roku podjęła rozmowy o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych. Niestety, bez rezultatów… Okres ten, nie bez powodów, na długo stał się kością niezgody między Polakami a Litwinami. Piłsudski, Żeligowski, Smetona, spór o Wilno i Wileńszczyznę, na długo zamknęły możliwość porozumienia i nawiązania partnerskich stosunków między obiema narodami. Dwadzieścia długich lat między Polską a Litwą obecny był mur, trwała swoista „zimna wojna”. Stosunki polsko-litewskie de facto nie istniały, ale co raz to było o nich głośno…

    Nawiązując do obu rocznic, oddajemy w Państwa ręce publikację pt. „1938. Najciemniejsza noc jest tuż przed świtem”. Jej łamy oddaliśmy przedstawicielom młodego pokolenia historyków i politologów z obu krajów – Simonasowi Jazavicie oraz Dominikowi Wilczewskiemu z nadzieją, że w przystępny sposób opowiedzą oni czytelnikom o kulisach i najważniejszych momentach w polsko-litewskich stosunkach – tych nieoficjalnych a później tych dyplomatycznych w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Opowiedzą oni o tym gorącym okresie bez zbędnych emocji i stereotypów. Ich opowieść wzbogacają niezwykle interesujące zdjęcia i materiały archiwalne, za które dziękujemy polskim i litewskim archiwom. Proszę pamiętać, że nie jest to publikacja naukowa i nie obejmuje ona całości tych skomplikowanych relacji. Daje ona natomiast pole do dalszych poszukiwań i odkrywania tej fascynującej historii.

    Z inicjatywy Instytutu Polskiego w Wilnie oraz władz miasta Kowna, 22 marca 2019 roku na budynku Poselstwa RP w Kownie przy ul. Kęstučio 38 została odsłonięta tablica pamiątkowa, a w Bibliotece-Muzeum Prezydenta Valdasa Adamkusa o polsko-litewskich stosunkach dyplomatycznych dyskutowali polscy i litewscy historycy.

    Wydawca / leidėjas: Instytut Polski w Wilnie / Lenkijos institutas Vilniuje
    Pomysłodawca i redaktor / Iniciatorius ir redaktorius: Marcin Łapczyński
    Autorzy / autoriai: Simonas Jazavita, Dominik Wilczewski
    Konsultacja naukowa / mokslinis konsultantas: dr Paweł Libera
    Tłumacze / Vertėjai: Anna Pilarczyk-Palaitis, Kazys Uscila
    Redakcja tekstu w języku litewskim/ Tekstų lietuvių kalba redagavimas: Ieva Puluikienė
    Projekt graficzny i edycja zdjęć / Dizainas bei vaizdų paruošimas spaudai: UAB ARTPRINT Gulnara Galiachmetova, Daniel Samulevič
    Źródła ilustracji / Iliustracijų šaltiniai:
    Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP / Lenkijos Užsienio reikalų ministerijos archyvas
    Narodowe Archiwum Cyfrowe / Nacionalinis skaitmeninis archyvas
    Centralne Litewskie Archiwum Państwowe / Lietuvos centrinis valstybės archyvas
    POLONA, EPAVALDAS.LT, Ośrodek KARTA, Archiwum Akt Nowych/Lenkijos naujųjų aktų archyvas

    © Instytut Polski w Wilnie / Lenkijos institutas Vilniuje, 2018
    Publikacja ma charakter niekomercyjny i nie jest przeznaczona na sprzedaż. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść publikacji oraz ewentualne błędy.

  • Pobierz: Książka „Tak teraz postępują uczciwi ludzie… Polacy z Wileńszczyzny ratujący Żydów”
    Autorka książki Ilona Lewandowska, autor zdjęć Bartosz Frątczak.

    W marcu 2019 roku Instytut Polski w Wilnie wydał dwujęzyczną książkę pt. „Tak teraz postępują uczciwi ludzie… Polacy z Wileńszczyzny ratujący Żydów”. Podstawą książki Ilony Lewandowskiej są rozmowy. Pierwszą część stanowią wywiady z ludźmi, którzy swoją pracę badawczą poświęcili analizie Holokaustu lub upamiętnieniu tych, którzy ratowali Żydów. Ma to służyć uzyskaniu jak najpełniejszego obrazu dramatycznych wydarzeń okresu wojny. O historii Holokaustu na Litwie, jego lokalnych uwarunkowaniach oraz próbach rozliczenia się Litwy z trudną historią wojny i okupacji autorka rozmawiała z dr. Arūnasem Bubnysem, litewskim historykiem, dyrektorem Departamentu Badawczego Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy. Dr Marcin Urynowicz, historyk i pisarz związany z działem badawczym Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawił sytuację Polaków w czasie okupacji i konsekwencje związane z ukrywaniem Żydów, a także kryteria przyznawania tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Danutė Selčinskaja, kierowniczka Wydziału Wiecznego Upamiętnienia Ratujących Żydów Państwowego Muzeum Żydowskiego im. Gaona Wileńskiego zwróciła uwagę m.in. na trudności w zdobywaniu informacji na temat pomocy, jakiej udzielano Żydom w czasie wojny na Litwie, omówiła także aktualny stan badań i zbiorów archiwalnych. Rozmówczyni wyjaśniła, dlaczego Litwa zdecydowała się na honorowanie Krzyżem za Ratowanie Ginących osób, które świadczyły pomoc Żydom, niezależnie od procedur do tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Druga część książki koncentruje się wokół kilkunastu przejmujących historii rodzinnych, które, mimo że wydarzyły się przeszło 70 lat temu, nadal żyją nie tylko w pamięci świadków, ale także w świadomości kolejnych pokoleń. Bazując na dostępnych źródłach i dokumentach, rozmowach z ukrywanymi oraz rodzinami Sprawiedliwych, autorka wybrała 11 historii rodzinnych i jednego bohatera zbiorowego – Kościół katolicki. Czytelnik znajdzie w książce historię Marii Fedeckiej, która uratowała życie wielu dzieciom i rodzinom żydowskim, historię Ignacego i Katarzyny Bujelów z Wojdat i uratowanej przez nich żydowskiej dziewczyny Fejgi Dusiackiej, pozna losy Haliny Płokszto, którą z wileńskiego getta wyniosła, ratując jej życie, niania Weronika Tuniewicz a schronienia udzielili Urszula i Władysław Płoksztowie. W książce znalazły się również historie Janiny Strużanowskiej, Marii Paszkiewicz, rodzin Mikołajunów, Rakowskich, Kruminisów-Łozowskich, Woronieckich, Waszkinelów, a także karmelity o. Andrzeja Gdowskiego, benedyktynki s. Marii Mikulskiej oraz dominikanki s. Anny Borkowskiej. Wzruszającym tekstom Ilony Lewandowskiej, wzbogaconym o materiały archiwalne otrzymane od rodzin Sprawiedliwych oraz z archiwum Państwowego Muzeum Żydowskiego im. Gaona Wileńskiego, towarzyszą przejmujące fotografie autorstwa Bartosza Frątczaka. Portretuje on ocalonych, rodziny osób ratujących Żydów, ale dokumentuje także znikające ślady niezwykle bogatego żydowskiego życia na ziemiach litewskich.

    Na polskiej liście „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata” jest obecnych przeszło 6,8 tys. nazwisk. To ponad jedna czwarta wszystkich osób uhonorowanych tym zaszczytnym tytułem. Polaków można znaleźć również na listach białoruskiej, ukraińskiej czy litewskiej. Lista Sprawiedliwych nie jest zamknięta i nie wyczerpuje całkowicie historii pomocy udzielanej Żydom w czasie wojny, nie zawsze bowiem przetrwała pamięć o tych, którzy świadczyli dobro zagrożonym, nie zawsze ich pomoc została po latach należycie udokumentowana. W czasie, gdy za pomaganie Żydom karano śmiercią, starano się, by nikt się nie dowiedział o ukrywanych. To milczenie w wielu przypadkach trwało długo, także po zakończeniu wojny. Odnalezienie świadectw o Polakach ratujących Żydów na Litwie jest szczególnie trudne. Zmieniały się granice, ludzie zmieniali miejsce zamieszkania, nierzadko także nazwiska i tożsamość. Ci, którzy pozostali na Litwie, byli zamknięci w świecie Związku Sowieckiego, gdzie nie należało przyznawać się do zrobienia czegokolwiek nielegalnego, nawet – za niemieckiej okupacji. Lepiej było milczeć...

    Wydawca / Leidėjas: Instytut Polski w Wilnie / Lenkijos institutas Vilniuje
    Redaktor / Redaktorius: Marcin Łapczyński
    Autorka koncepcji i tekstu / Koncepcijos ir teksto autorė: Ilona Lewandowska
    Autor zdjęć / Nuotraukų autorius: Bartosz Frątczak
    Tłumaczenie / Vertimas: Monika Bogdziewicz
    Redakcja językowa / Kalbos redakcija: Magdalena Olszewska | Fundacja Pomysłodalnia, Eglė Aleksandravičiūtė, Vilija Jarutienė
    Projekt graficzny / Dizainas: Piotr Janiszewski | WTU Warsztat Typografii Użytkowej
    Druk / Spauda: StudioRO
    © Instytut Polski w Wilnie / Lenkijos institutas Vilniuje, 2019
    Publikacja ma charakter niekomercyjny i nie jest przeznaczona na sprzedaż. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść publikacji oraz ewentualne błędy. / Publikacija nėra komercinio pobūdžio ir neskirta pardavimui.
    Leidėjas neatsako už publikacijos turinį ir galimas klaidas.


    Partnerzy i patroni: PaństwoweMuzeum Żydowskie im. Gaona Wileńskiego, Ambasada RP w Wilnie, Żydowski Instytut Historyczny oraz Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
    Patronat medialny: Polskie Radio dla Zagranicy, TVP Historia, wSieci Historii oraz Kurier Wileński.

  • LT

  • Regulamin konkursu "Wakacje w Polsce"

  • Logo Instytutu Polskiego w Wilnie

  • Regulamin konkursu na projekt plakatu promującego
    20-lecie Instytutu Polskiego w Wilnie

  • LENKIJOS INSTITUTO VILNIUJE 20-MEČIUI SKIRTO PLAKATO KONKURSO NUOSTATOS

  • Folder o studiach w Polsce (w języku litewskim)

  • Departament Dyplomacji Publicznej i Kulturalnej MSZ RP informuje, iż ukazało się anglojęzyczne opracowanie „Defective Codes of Memory”. Publikacja jest efektem dotychczasowych działań DDPK, zwłaszcza zaś międzynarodowej konferencji naukowej „Wadliwe kody pamięci. Zniekształcenie pamięci o niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych w mediach za granicą”, która została zorganizowana w dniu 10 października 2013 r. przy współpracy Instytutu Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego i Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Wkrótce ukaże się także wersja w języku niemieckim.

    W publikacji „Defective Codes of Memory” znajdziecie Państwo omówienie kwestii stosowania w przestrzeni międzynarodowej terminu „polskie obozy koncentracyjne” i podobnych „błędnych kodów pamięci” w trzech aspektach: prawnym, medialnym i językowym. W opracowaniu omówiono również środki prawne, które mogą być stosowane dla przeciwdziałania używaniu niewłaściwych „kodów pamięci”, w tym klasyfikację prawną ewentualnej odpowiedzialności. Poruszono temat etnicyzacji odpowiedzialności za zbrodnie, czyli przenoszenia odpowiedzialności z powszechnych prądów ideowych na konkretne grupy etniczne i narodowe. Uważamy, że niniejsze opracowanie stanowi ważny głos w debacie na temat przyczyn i skutków używania błędnych fraz fałszujących historię w przestrzeni publicznej i może stanowić bardzo efektywny instrument przeciwdziałania „wadliwym kodom pamięci”, zwłaszcza w polskiej perspektywie.